Het orthodoxe jodendom, Secularisering & de Lubavitchers
|
|
|
In de West-Europese landen, daarentegen, betekende het verlenen van burgerrechten aan de joden, dat men onafhankelijker werd van het eigen verband en - tegelijkertijd - afhankelijker van de staat. Dit resulteerde in een steeds groter wordende maatschappelijke dwang om de positie buiten het eigen verband te vestigen.
Het streven van de aanhangers van de Haskala, naar een seculiere educatie, waar joden profane kennis zouden opdoen en zich daardoor beter konden aanpassen aan de nationale samenleving, speelde op dat laatste in.
In de jaren na de Tweede Wereldoorlog werd, vooral in West-Europa, de positie van de gevestigde orthodoxe gemeenschappen steeds zwakker. In de verhouding tussen kerk en staat sloeg de wijzer van de machtsbalans steeds verder in de richting van de seculiere staat uit.
Zowel joden als niet-joden raakten steeds minder gebonden aan de gevestigde religieuze gemeenschap en steeds meer aan de staat, die tal van functies, welke eertijds tot het domein van de religie behoorden, aan zich trok en deze, in het kader van de groeiende verzorgingsstaat, monopoliseerde. Zo kregen seculariserende tendenties in heel West-Europa de overhand.
In diezelfde naoorlogse jaren migreerden Europese joden in grote getale naar de nieuwe staat Israël en naar de Verenigde Staten. In Amerika leidde de komst van grote groepen orthodoxe joden - chassidische en niet-chassidische - tot een versterking van de zwakke orthodoxe gemeenschap.
Er ontstond een nieuwe orthodoxie, die zwaar moest concurreren met de reeds van oudsher gevestigde anti-orthodoxe Reform-beweging.
In 1946 verlieten zo'n 300 families, die tot de zogenaamde Lubavitcher chassidiem behoorden, de USSR. Het merendeel van deze families vestigde zich in 1947 in Frankrijk, waar zij in de omgeving van Parijs in leegstaande kasteeltjes gehuisvest werden. Als statenlozen zonder geld en inkomen, maar met een missionaire traditie, probeerden zij ook in Frankrijk hun positie te vestigen door onder de plaatselijke joden te recruteren. Er werd een religieuze kostschool opgericht voor jongens en ook een voor meisjes, die tevens een bron van inkomsten vormden voor een aantal families.
Andere Lubavitcher gezinnen migreerden naar Engeland, Amerika en Israël waar eenzelfde ontwikkeling plaatsvond. Vooral in Amerika, waarnaar een aantal Lubavitchers al in 1936 en de toenmalige leider van de beweging in 1940 was uitgeweken, lag een nog braakliggend terrein voor orthodoxe expansie.
Het succes was ongekend groot. Op grote schaal werd missie bedreven onder niet-orthodoxe joden, hetgeen ertoe leidde, dat het aantal Lubavitchers en sympathisanten in de Verenigde Staten van enkele honderden in de vooroorlogse jaren toenam tot een geschatte 150.000 omstreeks 1960 .



Netahyahu & the Lubavitcher Rebbe
Zowel de chassidische als de niet-chassidische orthodoxie wist haar positie in de Verenigde Staten te consolideren. De groei van de Lubavitcher gemeenschap, die zich uitbreidde met bekeerlingen uit het niet-orthodoxe kamp, overtrof echter de toename van de rest van de orthodoxie.
Andere orthodoxen voelden zich bedreigd. Zij zagen met lede ogen hoe de invloed van de Lubavitchers, en in een later stadium ook van andere chassidiem, toenam. Het is vooral de enorme expansie van de Lubavitcher gemeenschap geweest, die ertoe heeft geleid, dat er ook uit de niet-chassidische hoek gemissioneerd werd onder niet-orthodoxen.

chabad-ludavitcher influence in the white house
De positie van de joodse orthodoxie in Nederland, formeel georganiseerd in het Nederlands Israëlietisch Kerkgenootschap (NIK), de overkoepelende organisatie van orthodox-joodse gemeenschappen in Nederland, lijkt in de loop der jaren steeds verder te zijn verzwakt.
Het ledental van de bij het NIK aangesloten gemeenschappen is in de periode 1951-1995 geslonken van 12.000 tot zo'n 5500. Volgens Sanders, de secretaris van het NIK, is het toekomstperspectief weinig rooskleurig: "Slechts met vereende krachten zal een joodse toekomst in nederland nog haalbaar zijn.