Eenling worden in een
Schijn-Democratie


De verlegen jongen en de sterke man
VKblog van donderdag 23 april 2009 door Wim Duzijn



"De jongen zag er uit alsof hij Lukas heette. Hij had lang, donker en sluik haar, een smal gezicht en kleine bruine ogen.... Hij zat op het terras van Pizzera Tricolore... [Hij] had zich zo opgesteld dat hij een goed zicht had, maar ook niet echt opviel... Een deel van [hem] was verlegen, op het angstige af, een ander deel volhardde in de rol die hij in zijn vorige leven had gespeeld: de stoere, nochalante gymnasiast. De verlegenheid was echter het sterkst..." Martin Bril, in de Volkskrant van 28-9-2004

"Heel mijn leven was verdriet, Mensen die gingen heen, Ook ik ben niet van steen, Niemand die het aan me ziet, Eindigde steeds alleen. Nu is er eindelijk één, Die voortaan van me houdt.." Andre Hazes, Mijn gevoel



Sterke mannen zijn niet kwetsbaar. Sterke mannen ontwerpen schema's, persen de menselijkheid in een vormpje en gaan sleutelen aan een wereld die slechts een enkel kenmerk mag bezitten: machinaal zijn...
Kwetsbare mensen gaan in hun wereld simpelweg kapot.
Als buitenbeentje heb ik jarenlang gewacht op schrijvers die de kwetsbare mens herontdekken. Jarenlang ook heb ik me geërgerd aan het geneuzel van sterke mannen en vrouwen die zichzelf identificeren met machinale begrippen als Turk, Jood, Socialist, Kapitalist, Christen, en noem ze verder maar op, al die kille gevoelloze vormen waarmee grote, sterke mensen de kwetsbare gevoelige enkelingen dood gooien. Want dat is het kenmerk van machinale terreur: dat de kwetsbare enkeling niet meer wordt herkend als enkeling, zodat hij de gekste en raarste verdedigingsmiddelen moet ontwerpen, alleen maar om zich te kunnen handhaven in de wereld van gevoelloze mensmachines.
Gevoelige mensen bezitten de opvallende eigenschap dat ze vormloos zijn, niet ingepast kunnen worden in een wereld waarin van een mens wordt verwacht dat hij machine is.
Sterke mannen en vrouwen begrijpen dat niet. Ze doen alsof ze gevoelig zijn, maar dat is wat anders dan gevoelig zijn, omdat werkelijk gevoel altijd een enkeling van je maakt, wie of wat je ook bent.
Daarom moet je als gevoelig mens met een grote boog om machinale mensen heen lopen.
Mensen die zichzelf 'Turk' noemen, of 'Jood', of 'Marokkaan'..., gruwelijke wezens zijn dat, gezien vanuit het gezichtspunt van een gevoelig mens. Omdat gevoel eenvoudig maakt, de wereld reduceert tot het gevoelsmatig beoordelen van de goedheid van een ander, een opstelling die de wereld mooi kan maken, wanneer de gevoelsmatige inschatting juist is, maar die ook kan leiden tot een gruwelijke tragedie, wanneer het gevoel de werkelijkheid op een dwangmatige wijze in gaat kleuren, op zo'n manier dat het eigen ik elk contact met de wereld van anderen verliest.
Maar hoe het ook zij, of de wereld nu mooi of diep tragisch is, een feit is dat er sprake is van een persoonlijke inkleuring van de werkelijkheid, dat er een wereld wordt geschapen waarin het ik zichzelf vertaalt in gevoelens die universeel zijn, omdat elk mens mooie en ook tragische gevoelens kent, zodat via het ik van de gevoelige mens het diepere ik van andere mensen kan worden bereikt.

De volkszanger Andre Hazes bezat het vermogen de beperkingen van het machinale denken te overwinnen. En juist daarom is het bijzonder tragisch dat hij aan het einde van zijn leven zijn gevoelige ik probeerde op te sluiten in een zwart uniform: bij uitstek het symbool van het strenge vormdenken, dat grenzen kan en moet leggen, maar dat bedreigend wordt wanneer het wordt gebruikt als een onderwerpingmiddel, een masochistische poging de sterke anderen te laten zien dat je bent zoals zij willen dat een mens moet zijn.
De tegenstelling gevoel-strenge vorm is op een extreme wijze tot uitdrukking gebracht door de nationaal-socialist Heinrich Himmler, een man die volgens de moralist Harry Mulisch deel uitmaakt van 'het grote niets', hetgeen een goedkope, flodderige en volmaakt ernstloze stelling is, die alleen maar dient om van de moralist Mulisch een morele machine te maken in een machinale, (en daarom) moraalloze maatschappij.
Heinrich Himmler was niet niets (zijn geboortehoroscoop - plaatje hieronder- toont dat aan) . Heinrich Himmler was een gevoelig mens van vlees en bloed en niet slechter of beter dan wie dan ook, omdat we allemaal deel uitmaken van een wereld waarin gevoelige mensen zichzelf tot slaaf maken van de machinale vormenmens.
Het zwarte uniform van Andre Hazes kun je zien als de geestelijke onderwerping aan de wereld van de SS, een uitvinding van de gevoelsmens Himmler, die daarmee de eigen kwetsbaarheid onzichtbaar wilde maken, zoals de meeste gevoelige mensen dat doen, want er bestaan geen grotere schoften in onze wereld dan gevoelige mensen die geen gevoelige mensen willen zijn.
Mulisch noemt dat alles 'niks', maar Mulisch heeft zijn gevoelige, kwetsbare ik in de vuilnisbak geworpen in de jaren zestig en zeventig en heeft zichzelf omgetoverd in een moralistische clown, die pijprokend de goegemeente voorziet van moralistische kwinkslagen, waar je als ernstig mens alleen maar om kunt lachen, maar die doodserieus genomen worden door al diegenen die machinaal of 'vorm' willen zijn.

De pervertering van het gevoel, het omzetten van gevoel in zelfbedrog, massahysterie en vals-religieuze idolen maakt van mensen liefdeloze monsters, vleesgeworden barbiepoppen, die in de ander niet een beetje gevoel zoeken, maar een pop die via een mechaniekje in de buik woordjes spreekt wanneer de juiste bewegingen en handelingen worden uitgevoerd.
Dat is de reden waarom een verlegen mens zo een bijzonder wezen is. Omdat verlegenheid niks anders is dan het onvermogen machine te zijn.
Je zou verlegenheid, gezien vanuit de morele wereld van de sterke man een afwijking kunnen noemen. En zo wordt verlegenheid veelal ook behandeld in de wereld van de sterke mannen en vrouwen. Je stuurt verlegen mensen naar de psychiater. Ze draaien niet als machine mee in een wereld die vereconomiseerd is. Hun economische waarde is derhalve nul en daarom zijn ze een probleem.

Ikzelf heb dat proces op een zeer sterke wijze ervaren. Ik ben er zo een die nooit in zijn leven deel heeft uitgemaakt van de wereld van de sterke mannen en vrouwen. Een kneus die groot geworden is met zenuwdranken en zenuwpillen.
Ik ben geen Turk, geen Marokkaan en geen Jood en hoef dus niet te rekenen op steun van een overheid die machines boven mensen plaatst. Een Turk is iemand. Een gevoelig mens is niks. Dat is de wijsheid waarmee we in deze duistere tijden geconfronteerd worden, een wereld waarin gevoelige mensen zwarte uniformen dragen, om ons te herinneren aan de duistere jaren van het nationaal- socialisme, de jaren waarin de gevoelige eenling Heinrich Himmler, een fantast die verslaafd was aan magisch denken, een organisatie in het leven riep die de totale ontkenning was van al die zaken die de gevoelige enkeling groot maken: kwetsbaarheid, verlegenheid, empathie, kortom individualiteit die dankzij het gevoel van machinaal vormdenken sociaal gevoelsdenken kan maken...


Horoscoop van Heinrich Himmler

De horoscoop van Himmler laat een man zien die heel vriendelijk, gevoelig en vrijzinnig kan zijn: Zon in Weegschaal, Ascendant Vis, Jupiter en Uranus dominant geplaatst in huis 10. De harde mannenwereld van de SS past daar niet goed bij. Het Alter-Ego-plaatje laat echter een sterke Saturnus-invloed zien in het vriendenhuis (11). Steenbok als teken op het huis en Saturnus, heerser van Steenbok in dat huis. Saturnus wordt daarenboven negatief geaspecteerd door de planeet Pluto, hetgeen de negatieve kanten van de twee planeten versterkt.
De gevaarlijkste uitwerking van dit aspect is dat men niet meer in staat is gevoelens van medelijden en verdraagzaamheid op te brengen voor anderen. Dat onvermogen wordt veelal vastgelegd in een star, bekrompen moralistisch denksysteem, waarin de begrippen 'goed' en 'kwaad' onverzoenlijke tegenstellingen vormen. Tegenstanders moeten totaal en volledig vernietigd worden. De ander moet worden vernederd. Hij moet aan de schandpaal worden genageld. Hij is het vuil dat moet worden opgeruimd.


Kinderlijk-barokke gevoeligheid
& Zakelijk-kille moderniteit

In zijn Volkskrantcolumn van 2 januari maakt Martin Bril melding van het simpele feit dat hij zich heeft voorgenomen het boek So the Wind Won't Blow it All Away van Richard Brautigan te herlezen.
Brautigan is naar zijn zeggen jarenlang een van zijn favoriete auteurs geweest. Hij heeft hem zelfs - voordat de man zelfmoord pleegde - enigszins verkommerd en gekreukeld in Amsterdam zien lopen. Onopgemerkt. Een beetje leeg en doelloos in een kille wereld, waaruit zo heel ineens al het kinderlijke gevoel dat hij jarenlang bewonderd heeft is weggeblazen...

Fragment uit een recensie van Jane Morris

"So the Wind Won't Blow it All Away", Richard Brautigan's laatste roman, voorafgaand aan zijn dood door zelfmoord in 1984, is somberder van toon dan het eerdere werk dat van hem een beroemd figuur maakte in de Amerikaanse Beat Scene van de jaren 60...
Het verhaal is doordrenkt van gevoelens van spijt en verdriet, verdriet over een verloren weg in het leven, het vertrek uit de kindertijd en de dood van de Amerikaanse gothic..
Wat verloren is gegaan is de verbeelding, het vermogen te fantaseren en het erkennen van de waardigheid van de kinderlijke mens.
Hoewel het verhaal zich afspeelt in de jaren 40, plaatst de elegische toon de roman stevig in de context van de jaren tachtig toen hij voor het eerst werd gepubliceerd.
Brautigan maakte twee jaar na de publicatie van de roman een einde aan zijn leven.
Het gevoel van vervreemding van de verteller, die zich in het moderne Amerika niet meer thuis voelt, weerspiegelt zich in dit werk dat laat zien dat kiezen voor vrije, associatieve gevoeligheid een hopeloze zaak is geworden binnen een cultuur die voor harde mannelijkheid kiest.
Maar dat is precies waarom deze kleine, prachtig trieste roman zo belangrijk is. Terwijl in eerdere werken, Brautigan's personages de wereld bekeken met kinderlijke fascinatie en verwondering daar wordt in So the Wind Will Not Blow it All Away het proces omgekeerd, en wordt de wereld van een kind geobserveerd door de droevig-analyserende blik van een volwassene, die zich de gevangene voelt van het zware, koude klimaat van de late 20e eeuw.


Reacties

Zwollywood 23-04-2009 11:49
Wim, dit is een bijzonder verfrissend log vandaag. Een waardevolle bijdrage vanwege de bijzondere wijze waarop je uitspraken van Martin Bril terug haalt.
Destijds heb ik het artikel niet gelezen omdat ook ik verzeild was geraakt in de wetmatigheden van de prestatiemaatschappij....met als gevolg s'avonds thuis te moe om de krant te lezen.
De ruimte die geclaimd wordt voor de gevoelige mensen is absoluut terecht. Ze vallen me vaak op....eergisteren nóg. In de Boni-winkel hoorde ik achter me opeens een behoorlijke angstige schreeuw.'Niet doen, niet zo dichtbij 'hoorde ik. Ik keek en zag die vrouw angstig wegduiken tussen de opgestpelde levensmiddelen. 'U komt te dichtbij..u komt te dichtbij' riep ze tegen een andere winkelende vrouw die haar winkelwagen een andere kant op duwde.
Ik ken de angstige vrouw als een heel aardig mens. Ik zag haar angst voor die andere vrouw met de winkekkar. Op het geloof dat ik het goede reactie zou kiezen sprak ik op afstand tegen de angstige vrouw 'kom maar, je kunt hier overal winkelen'. 'Ga maar gewoon lekker je boodschappen doen'. Het hielp...ze kwam tussen de dozen en vervolgde haar pad. Vroeger wierp men mensen met deze gevoeligheid in kerkers...
Het is zo jammer dat Martin ons niet nog veel langer kon verwennen met zijn fijnschrijverij.

fred van der wal 23-04-2009 14:08
Ik vind het een lulverhaal. Je zal opknappen van een pot stevige sex van vijf uur, denk ik, waarbij een echte Biman je seksjuweeel alle hoeken van de slaapkamer laat zien met zijn mannentamp

Wim Duzijn 23-04-2009 23:35
Lees eens een SERIEUS boek FRED en laat de gevoelige smoel die je ook hebt zien. Lompe flauwekul stompt de geest af - geloof me.

Speciaal voor jou een citaat uit het Dagboek van Witold Gombrowicz: "Ik kende de mannelijkheid die de mannen onder elkaar fabriceerden, elkaar wederzijds aanvurend uit panische angst voor de Vrouw in hen, ik kende deze mannen, ingespannen trachtend een man te zijn, elkaar krampachtig mannelijkheid lerend. Op kunstmatige wijze vergrootte zo'n man zijn deugden: hij overdreef zijn lompheid en brutaliteit, zijn kracht en belangrijkheid, hij was degene die overweldigt en met geweld verovert - daarom vreesde hij de schoonheid en charme die de wapens der zwakheid zijn, en stortte hij zich in een monsterachtige mannelijkheid... "

kuifje simon 24-04-2009 09:20
Waardevol. groet. simon

Tegenwind 24-04-2009 10:32
Tussen alle zandkorrels een parel.

fred van der wal 25-04-2009 09:27
Alleen de naam al; Witlof Gommelefietz, nou, ik ben nog niet zo gek dat ik daar een boek van ga lezen, dat is allemaal veels te moeilijk vanzelf.

Wim Duzijn 25-04-2009 11:09
Op de NRC-boekensite kun je een aantal uitspraken aantreffen van OSCAR VAN DEN BOOGAARD. Onder andere deze stelling:
"Gombrowicz is nog steeds de vitaalste schrijver die ik ken. Zijn vorm is zijn inhoud, op elke bladzij proef je zijn passie bij het zoeken naar antwoorden. Hij geldt als sarcastisch, maar ik zie in dat sarcasme vooral het verlangen naar de ander. Iedere schrijver, hoe sarcastisch ook, heeft dat verlangen. Schrijven is altijd een daad van liefde. Welke toon je ook aanslaat, het feit dat je iets opschrijft betekent per definitie dat je je hand reikt naar die ander, de lezer."

fred van der wal 26-04-2009 11:12
Het moet allemaaal niet te moeilijk wezen, die literatuur en zo, anders haak ik af en met mij Talloos Veel miljoenen en De Meeste Stemmen Gelden!

Wim Duzijn 26-04-2009 13:08
Je moet hier niet op een lompe wijze mensen gaan zitten aanvallen FRED. Je aanval op Oscar van den Boogaard is geschrapt. Sarcasme en humor uitdragen is natuurlijk wat anders. Maar jij kent helaas bij tijden het verschil tussen humor en platte tenenkromtrekkende lompheid niet...
En dan ook nog met 'de meeste stemmen' aan komen zetten..., tamelijk walgelijk argument in een blog dat gevoelige enkelingen wil verdedigen.

Jasper 01-05-2009 02:50
En Martin Bril. Was dat nu een verlegen jongen die als sterke man poseerde? Of een sterke man die verlegen jongen wist te zijn in zijn columns.

Wim Duzijn 01-05-2009 10:10
Martin Bril was - zo vermoed ik - een niet erg dappere opportunist: een zwakke man die uit zwakheid de rol van aangepaste, leugenachtige burgerman speelde.
Hij wilde graag anders zijn, en viel zelfs THEO VAN GOGH aan omdat THEO volgens hem te weinig revolutionair was in zijn optreden. Waarop THEO, die niet op zijn mondje gevallen was, meteen een lading vitriool over hem uitstortte op zijn eigen GEZONDE ROKER's site (een site die vanwege de heblust en het grenzeloze egoisme van leugenachtige opscheppers ter ziele is gegaan...).
Venijnig wees THEO op de periode in MARTIN zijn leven waarin hij een poging waagde op eigen benen te gaan staan, los van zijn vrouw (die hij was gaan haten) en zijn kinderen (die de enige band tussen hem en zijn vrouw vormden). Het lukte MARTIN niet. Hij kon de eenzaamheid van een onafhankelijk bestaan niet aan, vluchtte in drank en drugs en keerde tenslotte (volgens THEO) met hangende pootjes terug naar het veilige burgermansnest...
Moraal van het verhaal: Bewijs maar eens dat jij wel revolutionair bent...

Dat Theo wel een beetje gelijk had toont de volgende anekdote aan:
Naar aanleiding van de AYAAN-affaire merkte MARTIN in een column op dat hij bewondering had voor mensen die zich naar de top liegen...
Hetgeen veel zegt over MARTIN's gebrek aan dapperheid. Wie niet sterk is moet slim zijn, zoiets dus. Een vorm van 'moreel' handelen waar veel gevoelige mensen voor kiezen - vrees ik..., en precies de wereld die in Brautigan gevoelens van spijjt en verdriet oproept...


Wikipedia info: In 1984, op 49-jarige leeftijd, schoot Richard Brautigan zich in Bolinas, Californië met een .44-kaliber vuurwapen door het hoofd en overleed hij. De exacte overlijdensdatum is onbekend, maar aangenomen wordt dat hij op 14 september stierf. Voor zover bekend heeft hij op die datum zijn laatste telefoongesprek gevoerd. Robert Yench, de privédetective die door de agent van Brautigan was ingehuurd om een nieuw contract aan hem voor te leggen, vond zijn lichaam op 25 oktober 1984 op de vloer van de woonkamer van zijn huis.

"Toen de jaren zestig eindigden, was hij de baby die met het badwater werd weggegooid", zei zijn vriend en collega-auteur Tom McGuane. "Hij was een vriendelijke, gepijnigde, rare snuiter".